U23 Uzbekistan 2-0 U23 Kuwait: U23 Việt Nam rộng cửa đi tiếp nhưng cạm bẫy 'chỉ cần một điểm' vẫn chờ

Phút 36 tại Nagoya, một đường bóng xuyên phá hàng phòng ngự U23 Kuwait. Bakhromov Sardorbek thoát xuống sau lưng hàng hậu vệ, dứt điểm gọn gàng, và bàn thắng thứ hai của U23 Uzbekistan được ghi. Trên khán đài, tiếng hô không quá lớn, bởi với đội bóng Trung Á, chiến thắng này gần như đã nằm trong dự tính từ trước. Nhưng ở một góc nhìn khác, cách đó hàng nghìn cây số, khoảnh khắc ấy lại là một tia sáng cho U23 Việt Nam.

Hơn ba mươi năm cầm mic, tôi học được điều này: thể thao không chỉ là tỷ số. Một trận đấu có thể được định đoạt bởi một cú sút xa ngoài vòng cấm, một pha chạy chỗ vượt tuyến, hay, như trường hợp này, bởi một tấm thẻ vàng thứ hai ở phút 48. U23 Uzbekistan thắng U23 Kuwait 2-0, với cú đúp của Bakhromov Sardorbek cùng một pha bóng đập xà ngang. Nhưng điều mà người hâm mộ Việt Nam cần ghi nhớ không phải là tỷ số ấy, mà là bảng xếp hạng sau đó và những gì nó hàm ý cho ngày 22/9.

Bảng C sau hai lượt trận: U23 Uzbekistan dẫn đầu với 6 điểm, U23 Việt Nam đứng nhì với 4 điểm, U23 Kuwait mới có 1 điểm, còn U23 Philippines là một ẩn số chưa được xác nhận trong nguồn dữ liệu tôi tiếp cận. U23 Uzbekistan đã chắc suất đi tiếp. U23 Việt Nam còn đúng một trận vòng bảng, gặp chính Uzbekistan, vào ngày 22/9.

Đây là bối cảnh tôi theo dõi với tâm thế của một người đã quá quen với các bảng xếp hạng bóng đá trẻ châu Á. Cánh cửa của U23 Việt Nam có hai lối vào. Lối thứ nhất: hòa hoặc thắng Uzbekistan. Lối thứ hai: Kuwait không thể thắng Philippines, và khi ấy, bất kể kết quả trận gặp Uzbekistan ra sao, Việt Nam vẫn đi tiếp. Nghe qua, đây là một vị thế thuận lợi. Nhưng trong bóng đá trẻ, thuận lợi bề mặt thường che giấu những cái bẫy nằm bên dưới.

Tôi phải nói thẳng một điều ngay từ đầu: tên giải đấu cụ thể không được nêu rõ trong nguồn dữ liệu tôi có, và thành phần bảng đấu cũng không khớp hoàn toàn với các vòng loại quen thuộc của AFC U23. Đây là một khoảng trống thông tin mà tôi từ chối lấp đầy bằng suy đoán. Nhưng những gì đã hiển hiện trên sân Nagoya, và những gì đang chờ ở ngày 22/9, thì đủ rõ để phân tích một cách nghiêm túc.

Xem lại trận U23 Uzbekistan - U23 Kuwait, tôi thấy ba tín hiệu chiến thuật đáng chú ý, và cả ba đều có ý nghĩa trực tiếp với U23 Việt Nam.

Trước hết, Uzbekistan tấn công theo mô thức xuyên phá sớm theo chiều dọc, kết thúc bằng phẩm chất cá nhân, chứ không phải bằng kiểm soát bóng áp đảo. Bàn mở tỷ số đến từ một cú sút ngoài vòng cấm. Bàn thứ hai đến từ một pha chạy chỗ vượt tuyến sau lưng hàng phòng ngự. Hai cơ chế khác nhau, nhưng cùng chỉ về một điểm chung: hàng thủ Kuwait bị kéo căng, chứ không phải bị một hệ thống bài bản nào đó bẻ gãy. Với U23 Việt Nam, điều này có nghĩa bài toán phòng ngự không nằm ở việc chặn các pha ban bật phức tạp, mà ở việc kiểm soát không gian phía sau lưng hàng hậu vệ, đặc biệt là không để lộ khoảng trống cho những pha chạy chỗ như của Bakhromov.

Thứ hai, điểm yếu cấu trúc của U23 Kuwait là tuyến phòng ngự dâng cao. Việc để lọt một pha chạy chỗ ở phút 36, sau khi đã bị mở tỷ số từ sớm, cho thấy hàng thủ này chưa từng được điều chỉnh trong suốt trận. Tôi rút ra nhận định này với độ tin cậy trung bình, bởi tôi chưa có dữ liệu xG hay PPDA để lượng hóa chất lượng cơ hội. Nhưng mô thức thì đã lộ ra rõ ràng: một hàng thủ dâng cao mà không có khả năng đọc tình huống sẽ bị trừng phạt bởi bất kỳ đội bóng nào có tiền đạo biết chạy chỗ.

Thứ ba, và đây là tín hiệu quan trọng nhất, sự sa sút trong hiệp hai của Uzbekistan là rủi ro tự gây, không phải do đối thủ tạo ra. Việc họ chùng xuống khi đã dẫn hai bàn là một mô thức đáng chú ý. Và tấm thẻ vàng thứ hai ở phút 48 của Fayzullaev Ruziboy là dữ kiện khách quan, không phải phán đoán chủ quan. Một đội bóng chùng xuống khi đã dẫn hai bàn là một đội bóng mà Việt Nam có thể khai thác trong khoảng cuối trận. Và tấm thẻ đó, quan trọng hơn, gần như chắc chắn đồng nghĩa với việc Fayzullaev sẽ vắng mặt trong trận gặp U23 Việt Nam, theo quy tắc treo giò do tích lũy thẻ phạt tiêu chuẩn của AFC và IFAB.

Nói cách khác, trong khi U23 Việt Nam đang lo lắng về đối thủ được đánh giá mạnh nhất bảng, thì đối thủ ấy vừa mất một nhân tố kiểm soát tuyến giữa, vừa bộc lộ thói quen chùng xuống sau giờ nghỉ. Đây là những khe cửa mà ban huấn luyện Việt Nam có thể và nên nhìn vào.

Nhưng tôi không muốn vẽ nên một bức tranh màu hồng. Có một khía cạnh khác của trận đấu này mà ít người để ý: Uzbekistan đã chơi những phút cuối với chỉ mười người, và vẫn giữ sạch lưới. Đó là một dấu hiệu tích cực về khả năng quản lý trận đấu của họ trong tình thế bất lợi. Một đội bóng có thể chùng xuống nhưng vẫn không sụp đổ là một đội bóng khó bị đánh bại hơn so với vẻ ngoài của họ. Đây là điều U23 Việt Nam cần cân nhắc: đối thủ của họ không phải một tập thể dễ vỡ.

Về phía U23 Kuwait, trận thua này xác nhận vị trí của họ ở đáy bảng. Với 1 điểm sau hai trận, họ gần như đã hết cơ hội. Nhưng chính vì thế, trận gặp Philippines của họ lại trở thành một biến số có thể định đoạt số phận của U23 Việt Nam. Một đội bóng không còn gì để mất có thể chơi bóng một cách tự do, và sự tự do ấy, trong những trận cầu mang tính thủ tục, đôi khi lại tạo ra những kết quả bất ngờ.

Một chi tiết đáng để ý khác: địa điểm thi đấu là Nagoya, Nhật Bản. Với bóng đá trẻ châu Á, các giải đấu tổ chức trên đất Nhật có một giá trị ngầm, đó là cơ hội để các cầu thủ trẻ được các câu lạc bộ J-League và K-League quan sát trực tiếp, với chi phí thấp. Một màn trình diễn như cú đúp của Bakhromov Sardorbek, trong một giải đấu tổ chức tại Nhật, chính xác là kiểu màn trình diễn mà các câu lạc bộ châu Á đang tìm kiếm. Tôi không nói điều này để suy đoán về tương lai của một cá nhân cụ thể. Tôi nói vì nó phản ánh một thực tế cấu trúc của bóng đá trẻ châu Á nói chung.

Và thực tế cấu trúc ấy cũng có ý nghĩa với U23 Việt Nam, theo một chiều ngược lại. Giá trị của việc đi tiếp, với các cầu thủ Việt Nam, không nằm ở tiền bạc, mà ở số phút thi đấu đỉnh cao. Mỗi trận đấu vòng trong là mỗi cơ hội để các cầu thủ trẻ trình diễn trước con mắt của các câu lạc bộ trong khu vực. Với nhiều người trong số họ, tương lai câu lạc bộ là quyết định của các ông chủ V.League, nhưng một suất dự vòng trong AFC có thể thay đổi cách những ông chủ ấy định giá cầu thủ của mình.

Nhưng đây là lúc tôi phải nói điều mà nhiều người sẽ không muốn nghe. Chính cách đặt vấn đề cơ hội có thể là rủi ro lớn nhất của U23 Việt Nam.

Nhìn vào bảng xếp hạng, ai cũng thấy con đường: Việt Nam cần một điểm trước Uzbekistan, hoặc cần Kuwait không thắng được Philippines. Hai lối vào. Nghe thật an toàn. Nhưng chính cấu trúc hai lối vào này tạo ra một dạng bóp méo động cơ kinh điển trong bóng đá, đội bóng bị cám dỗ chơi để giành một điểm, thay vì chơi để giành ba. Và lịch sử bóng đá châu Á đầy những đội bóng ôm mộng chỉ cần hòa, để rồi phải trả giá bằng một bàn thua ở phút 88.

Tôi không nói Việt Nam yếu hơn. Tôi nói rằng chính bài báo chào mừng cơ hội ấy cũng tự mô tả Uzbekistan là đội mạnh hơn. Có một độ lệch giữa tiêu đề lạc quan và phần nội dung thận trọng, và độ lệch ấy, tự nó, là một chỉ dấu. Khi một bài viết phải nói cơ hội đã mở để rồi ngay sau đó thừa nhận đối thủ mạnh hơn, thì cái cơ hội ấy là cơ hội để làm nên bất ngờ, không phải cơ hội để thư giãn.

Và còn một biến số không ai kiểm soát được: U23 Uzbekistan đã chắc suất. Một đội bóng không còn gì để mất không tự động yếu đi. Họ có thể xoay vòng, nghỉ ngơi trụ cột, điều có lợi cho Việt Nam. Nhưng họ cũng có thể chơi mà không còn sợ hãi, điều nguy hiểm hơn cả một đội đang bị dồn ép. Bóng đá trẻ đã chứng kiến quá nhiều lần một đội hết động lực lại đá thăng hoa, bởi tâm lý thoải mái giải phóng những phẩm chất mà áp lực thường kìm hãm.

Nếu trận Kuwait - Philippines diễn ra song song với trận Việt Nam - Uzbekistan, đầu óc của các cầu thủ Việt Nam sẽ bị phân tán bởi tỷ số bên kia. Tôi từng thấy điều này ở nhiều vòng loại trẻ: đội bóng vừa phải theo dõi trận của mình, vừa phải dò tỷ số trận khác. Sự phân tán ấy hiếm khi có lợi. Và trong trường hợp xấu nhất, Kuwait dẫn trước Philippines, tâm lý chỉ cần hòa sẽ càng được củng cố, kéo đội bóng về phía vỏ bọc phòng ngự.

Ở tuổi 56, tôi vẫn hỏi một câu: nữ giới đang ghi bàn ở đâu trong cuộc chơi này? Và câu hỏi ấy, dù được đặt trong bài viết về bóng đá nam trẻ, vẫn có chỗ đứng, bởi những cái bẫy mà U23 Việt Nam đang đối mặt, các đội tuyển nữ của chúng ta cũng từng đối mặt, chỉ là trong im lặng hơn, với ít mic hơn và ít khán giả hơn. Cái bẫy chơi để hòa không phân biệt giới tính. Nhưng sự chú ý dành cho nó thì có.

Ngày 22/9 không phải một tờ giấy đã ký sẵn. Đó là một trận đấu thật, với một đối thủ thật, và một U23 Việt Nam phải chứng minh rằng họ xứng đáng bước tiếp bằng chính đôi chân của mình, chứ không bằng kết quả của người khác.

Khi sóng cũ lùi, tôi bước lên nền tảng mới, giọng nói vẫn là của mình. Và điều tôi muốn nói ở đây rất đơn giản: hãy để U23 Việt Nam chơi để thắng, ngay cả khi một điểm là đủ. Bởi trong bóng đá, đội bóng chơi để hòa thường là đội bóng phải về nhà sớm.