Zverev chạm mốc 13 điểm, tuyển châu Âu vô địch Laver Cup lần thứ sáu

Ngay sau khi Flavio Cobolli và Jakub Mensik khép trận đánh đôi bằng set thắng 6-3, bảng điểm Laver Cup nhảy lên 10-5 nghiêng về tuyển châu Âu. Không ai trên khán đài vỗ tay to hơn ai, bởi phần lớn khán giả vẫn đang tính nhẩm: đội châu Âu cần đúng ba điểm nữa để chạm ngưỡng 13, nghĩa là chỉ cần thắng thêm một trận đánh đơn là vô địch. Ba điểm ấy dồn cả vào trận Alexander Zverev gặp Learner Tien.

Đêm hôm trước, tôi ghi vào sổ tay ba dòng dự đoán: nếu Tien giữ được tỷ lệ giao bóng một ở mức cao, nếu Zverev để set đầu trôi vào tie-break, và nếu khán giả nhà đứng hẳn về phía tay vợt trẻ, tuyển thế giới sẽ có cơ hội. Cả ba điều đó đều xảy ra. Chỉ có điều thứ tư, kết quả, thì không nghiêng về phía Tien.

Thể thức tạo ra áp lực, không phải tay vợt

Laver Cup không tính điểm theo cách các giải đồng đội khác vẫn làm. Mỗi trận thắng đáng một điểm trong ngày đầu, hai điểm trong ngày thứ hai và ba điểm trong ngày cuối. Đội nào chạm mốc 13 trước sẽ vô địch, và chính ngưỡng ấy buộc ban tổ chức phải xếp thứ tự thi đấu theo một logic riêng: bất kỳ trận nào cũng có thể là trận cuối cùng của giải.

Trước buổi tối ngày 27 tháng 9, tuyển châu Âu dẫn tuyển thế giới 7-5. Flavio Cobolli và Jakub Mensik bước vào sân đánh đôi gặp cặp Alex de Minaur - Taylor Fritz, và với phong độ cao hơn trong suốt hai set, hai tay vợt châu Âu thắng 7-5, 6-3 để đưa đội nhà lên 10-5. Con số ấy biến trận Zverev - Tien của sáng ngày 28 tháng 9 thành một trận chung kết thu nhỏ: thắng, tuyển châu Âu lên ngôi; thua, mọi thứ phải kéo sang phần còn lại, nơi Carlos Alcaraz và Rafael Jódar vẫn đang chờ.

Trận đánh đôi ấy đáng được nhắc nhiều hơn một dòng kết quả. Set đầu kéo đến 7-5, nghĩa là chỉ một lần bẻ giao bóng ngăn cách hai cặp đôi, và ở đẳng cấp này, một lần bẻ giao bóng thường đến từ pha đỡ bóng hai không tốt hơn là từ cú đánh thắng. Cobolli và Mensik giữ nhịp ở set hai, không cho đối thủ cơ hội trở lại, rồi đóng trận bằng set thắng 6-3.

Ở phía bên kia lưới, Learner Tien không phải cái tên được đẩy vào sân cho đủ đội hình. Tay vợt người Mỹ gốc Việt đã để lại dấu ấn riêng trong tuần lễ này, và việc anh được xếp đối đầu với tay vợt số 2 thế giới cho thấy ban huấn luyện tuyển thế giới đặt cược vào sự lì lợm thay vì thứ hạng. Cách đặt cược ấy suýt nữa đã đúng.

Set đầu: bản lĩnh được đo bằng bảy điểm

Set mở màn diễn ra theo kịch bản mà không ai phía châu Âu mong muốn. Tien giữ nhịp giao bóng, đẩy Zverev vào những pha đôi công dài và buộc set đấu phải phân định bằng loạt tie-break.

Điều đáng chú ý nằm ở cách Tien xử lý những điểm quan trọng. Cầm giao bóng bằng tay trái, anh liên tục nhắm vào ô giao bóng bên trái của Zverev, đẩy đối thủ ra khỏi vùng sở trường rồi mở khoảng trống ở góc sân đối diện. Trong nửa đầu loạt tie-break, chiến thuật ấy vẫn phát huy tác dụng. Nhưng khi tỷ số bước vào những điểm quyết định, Zverev tăng tốc giao bóng một, chấp nhận rủi ro ở giao bóng hai và giành phần thắng 7-6.

Ở đây tôi phải nói rõ giới hạn của mình: tôi không có quyền truy cập dữ liệu cảm biến Hawk-Eye của trận đấu. Thứ tôi có là băng ghi hình, và tôi đã xem lại set đầu ba lần, dừng ở từng pha bóng để tự dựng lại bảng điểm của loạt tie-break. Cách làm này chậm và không thay thế được số liệu chính thức. Nhưng nó cho tôi thứ mà bảng thống kê không cho: thứ tự của các điểm, và việc điểm nào sinh ra điểm nào.

Khi dữ liệu mâu thuẫn với con mắt, hãy tin vào dữ liệu, nhưng đừng quên kiểm tra nguồn gốc của nó. Với tennis, nguồn gốc ấy phức tạp hơn người ta tưởng. Lỗi tự đánh hỏng không phải một sự kiện vật lý; nó là một nhãn do người ghi chép gán vào. Cùng một pha bóng, hai người ghi khác nhau có thể ra hai con số khác nhau, và con số ấy sẽ đi vào báo cáo cuối giải như một sự thật.

Bước sang set hai, câu chuyện đổi hoàn toàn. Tien không còn giữ được sự hưng phấn của set đầu. Những pha giao bóng một của anh mất độ sâu, và Zverev, người gần như không mất bình tĩnh trong suốt trận, lập tức bước lên đánh trả sớm, kéo Tien vào những pha đôi công mà tay vợt trẻ không còn đủ chân để theo. Set thắng 6-3 đến chóng vánh, và trận đấu khép lại sau tỷ số 7-6, 6-3.

Chiến thắng ấy đưa tuyển châu Âu chạm mốc 13. Hai trận đánh đơn còn lại của Carlos Alcaraz và Rafael Jódar không cần diễn ra. Tuyển châu Âu vượt qua tuyển thế giới với tỷ số 13-5 và vô địch Laver Cup lần thứ sáu.

Phòng thu trọng tài im lặng, và sự im lặng ấy cũng là dữ liệu

Tôi theo dõi trận này theo thói quen nghề nghiệp: ghi lại mọi điểm mà trọng tài chính hoặc trọng tài biên phải can thiệp. Ở set đầu, khi tỷ số còn mong manh, chỉ có một pha bóng cần xem lại qua Hawk-Eye, và phán quyết cuối cùng khớp với những gì mắt thường nhìn thấy.

Đó là điều đáng nói. Một trận đấu được định đoạt bởi những điểm số sát nút nhưng không có tranh cãi nào đủ lớn để đổi dòng chảy. Trong nghề của tôi, đây là loại trận hiếm: sai số hệ thống gần như bằng không, nên mọi thứ còn lại phụ thuộc vào tay vợt.

Một giải đấu là một hệ thống. Mỗi quyết định của trọng tài là một biến số. Công việc của tôi chỉ đơn giản là phép kiểm chứng. Khi biến số ấy đứng yên, người ta mới thấy rõ phần còn lại của phương trình: bản lĩnh của Zverev và sự hụt hơi của Tien.

Tôi vẫn giữ thói quen kiểm tra ba lần trước khi viết: tên tay vợt, thời điểm diễn ra sự kiện, và loại kết quả. Thói quen ấy hình thành từ một lần tôi viết sai tên người nhận thẻ trong trận derby sinh viên giữa Đại học Manchester và Đại học Liverpool, khiến tôi phải xin lỗi và mất sáu tuần học lại luật. Sai lầm đầu tiên của tôi không phải là tấm thẻ đỏ trao nhầm. Mà là tin rằng mình không bao giờ trao nhầm.

Một danh hiệu được định đoạt bằng phép cộng

Đây là chỗ tôi muốn tách khỏi số đông. Câu chuyện được kể nhiều nhất sau trận là đẳng cấp của Zverev. Câu chuyện bị kể ít nhất là thể thức.

Hãy nhìn vào cấu trúc điểm. Trận đánh đôi tối ngày 27 tháng 9 có giá trị ba điểm, đúng bằng giá trị trận Zverev - Tien. Một trận đôi, nơi hai tay vợt chia sẻ trách nhiệm và nhịp độ bị pha loãng bởi bốn người trên sân, nặng ngang một trận đơn quyết định chức vô địch. Không có lỗi kỹ thuật nào ở đây; đó là luật chơi đã được công bố từ đầu. Nhưng nó có nghĩa rằng tuyển châu Âu có hai cơ hội chốt hạ liên tiếp trong cùng một ngày, và họ chỉ cần dùng một.

Rồi hãy nhìn vào hệ quả. Vì tuyển châu Âu chạm mốc 13 ở trận thứ hai của ngày Chủ nhật, hai trận đánh đơn còn lại bị hủy bỏ. Carlos Alcaraz, tâm điểm của mọi chiến dịch quảng bá, không ra sân trong ngày cuối cùng của giải. Rafael Jódar cũng vậy. Khán giả trả tiền cho một buổi chiều bốn trận và nhận về hai trận, trong đó trận thứ hai kết thúc trước khi bảng đấu đi hết. Đó là một kiểu kết thúc trọn vẹn về mặt điểm số nhưng hẫng về mặt trải nghiệm.

Tôi không muốn biến nhận xét này thành lời phàn nàn về thể thức. Chính ngưỡng 13 tạo ra thứ căng thẳng mà không giải đồng đội nào có: mỗi trận đều có thể là trận cuối. Đổi lại, nó chấp nhận rủi ro rằng trận cuối ấy diễn ra ở chỗ không ai ngờ. Người hâm mộ không đòi một kết thúc đẹp; họ đòi một kết thúc thật. Tối 27 tháng 9 và sáng 28 tháng 9, họ đã có một kết thúc thật, chỉ là nó đến sớm hơn lịch một trận.

Điều ở lại sau bảng điểm 13-5

Learner Tien rời sân với một set đầu mà anh xứng đáng được nhớ tới, và với một set hai cho thấy khoảng cách thể lực còn lại giữa một tay vợt đang lên và một tay vợt số 2 thế giới. Alexander Zverev rời sân với trận thắng đúng vào lúc đội nhà cần nhất, không thừa một điểm nào.

Với tuyển châu Âu, đây là danh hiệu Laver Cup thứ sáu. Với tôi, đây là một trong số ít trận mà phần việc của trọng tài không để lại dấu vết nào trên kết quả, điều mà chính bản thân tôi cũng phải ghi lại, vì những trận như thế không xuất hiện nhiều.

Còn dấu hỏi thì để ngỏ: nếu Alcaraz và Jódar được ra sân, liệu bảng điểm 13-5 có còn là con số đáng nhớ nhất của giải đấu này, hay chỉ là con số đóng sổ sớm nhất?