Nhà thi đấu Phú Thọ chật kín, và tay cơ số 1 thế giới trượt viên bi số 9

Viên bi số 9 dừng lại cách miệng lỗ chừng một đốt ngón tay. Nhà thi đấu Phú Thọ nuốt tiếng thở lại trong hai giây, rồi tất cả ùa ra cùng lúc như một con sóng vỡ trên bờ. Aloysius Yapp đứng thẳng dậy, đặt cây cơ xuống bàn, nhìn lên khoảng không phía trên khán đài. Tôi ngồi ở hàng ghế thứ mười một, ghi vào sổ một dòng: anh ấy vừa trượt cú dễ nhất trong đêm.

Trận chung kết Mixed Doubles Open của Predator Pro Billiard Series tại Thành phố Hồ Chí Minh không được định đoạt bằng cú pot đẹp nhất. Nó được định đoạt bằng một cú trượt, rồi một cú trượt nữa, rồi một lần chạm bi cái sai. Tôi học cách đọc trận đấu bằng những con số, nhưng chỉ khi chúng biết múa.

Thể thức trước, con người sau

Đây là 9-ball đôi nam nữ, ba set, ai chạm bốn rack trước thì thắng set. Định dạng này được thiết kế cho sóng truyền hình: nhịp nhanh, ít khoảng nghỉ, và một cuộc shootout xuất hiện ở vòng loại nhánh thua để cắt ngắn những trận đấu có nguy cơ kéo dài. Mỗi set chỉ bốn rack nghĩa là một cú trượt có thể làm sập cả một set. Đó là điều tôi phải nhắc đi nhắc lại với chính mình, vì bản năng của một người làm phim tài liệu luôn muốn tìm nguyên nhân sâu xa, trong khi ở đây nguyên nhân nằm ngay trên mặt bàn.

Cặp vô địch gồm Hsieh Chia-Chen, tay cơ Đài Loan 33 tuổi, và Liu Shasha, người Trung Quốc với ba chức vô địch 9-ball nữ trong sự nghiệp. Phía bên kia là Aloysius Yapp, tay cơ Singapore đang giữ vị trí số 1 trên World Nineball Tour, và Silviana Lu, gương mặt đang lên của làng bi-a nữ.

Đường vào chung kết của Hsieh và Liu không bằng phẳng. Họ thua ngay trận đầu, rơi xuống nhánh thua, rồi phải đi qua một cuộc shootout để giữ mạng. Từ tứ kết trở đi, gần như trận nào họ cũng phải đánh đủ ba set, và hai lần liên tiếp họ lội ngược dòng. Đây là kiểu vô địch mà người ta chỉ nhận ra sau khi nó kết thúc: không có đỉnh cao phong độ, chỉ có sức bền tâm lý.

Những gì thực sự quyết định các rack

Ở 9-ball, cú nhảy và cú an toàn không phải kỹ năng phụ. Chúng là trung tâm của trò chơi. Một tay cơ có thể pot tốt hơn đối thủ mười phần trăm và vẫn thua, nếu người kia biết cách đẩy bi cái vào thế bí.

Liu Shasha làm được nhiều hơn thế. Cô thực hiện một cú nhảy kết hợp hai-năm, đưa bi cái bay qua vật cản rồi ghép hai viên bi vào nhau, và ở một rack khác là cú nhảy qua viên bi số 2. Khi trận đấu bước vào set ba, cô ghi liên tiếp những viên bi số 4 và số 9 trong tình huống mà khán đài đã đứng dậy từ trước khi cây cơ chạm bi. Người ta gọi đó là bản lĩnh. Tôi gọi đó là kỹ thuật được rèn đến mức không còn run.

Nhưng bức tranh không sạch sẽ. Chính Liu cũng có một cú định vị kém khiến thế trận đảo chiều, và ở phía bên kia, Yapp trượt một viên bi số 5 khó trước khi trượt viên số 9 dễ. Anh chạm bi cái sai trong một cú nhảy. Ba khoảnh khắc, ba lỗi, và cả ba đều nằm ở set cuối cùng hoặc gần set cuối.

Rack thứ ba của set quyết định trở thành một cuộc chiến an toàn kéo dài, kiểu trao đổi mà người ngoài nhìn vào sẽ nghĩ hai tay cơ đang trốn tránh nhau. Họ không trốn. Họ đang thử xem ai chịu đựng được sự nhàm chán lâu hơn. Hsieh và Liu thắng rack ấy, và tôi không tin có nhiều người trong nhà thi đấu hiểu chính xác vì sao — kể cả tôi, cho đến khi xem lại băng ghi hình ba lần.

Có một chi tiết khác đáng nằm trong sổ: ở set cuối, cặp vô địch thắng một rack bằng một cú phá bi khô. Không có bi nào vào lỗ, nhưng thế bi để lại trên bàn lại nghẹt thở cho đối phương. Trong một trận đấu mà cả hai bên đều có thể pot, phá khô là cách nói rằng: chúng tôi không đấu sức, chúng tôi đấu cục diện.

Set hai, Yapp và Lu thắng 4-1. Nếu trận đấu dừng ở đó, câu chuyện đã khác. Nhưng luật chơi không cho phép dừng ở đó.

Điểm mù của ký ức tập thể

Rồi sẽ có người kể lại đêm này bằng một câu: cặp đôi quyền lực thất bại. Cách kể ấy tiện, dễ nhớ, và sai ở phần quan trọng nhất.

Thứ quyết định trận chung kết không phải là khoảng cách trình độ giữa hai cặp, mà là việc thể thức ba set chạm bốn rack đã nén khoảng cách ấy xuống gần bằng không. Một tay cơ số 1 thế giới vẫn thua khi mỗi set chỉ dài bốn rack, vì trong bốn rack, một cú trượt chiếm tới một phần tư thời lượng. Ở thể thức đánh dài, Yapp sẽ có thời gian để bù lại. Ở đây thì không. Kết quả này không dự báo điều gì cho các giải đơn, và bất kỳ ai đọc nó như một bản cáo trạng về phong độ của tay cơ số 1 đều đang đọc một cuốn sách khác.

Người thứ hai bị ký ức tập thể bỏ quên là Hsieh Chia-Chen. Cô đứng ở nửa bàn còn lại suốt trận, thắng những rack không ai ghi tên, và gần như biến mất khỏi mọi dòng tường thuật vì dữ liệu về cô mỏng hơn nhiều so với người đánh cặp cùng. Một tấm huy chương có hai mặt, và mặt thứ hai luôn ít được chụp ảnh hơn.

Tôi từng gửi cho một tạp chí một bài viết chỉ toàn về khoảng lặng trên khuôn mặt một tay cơ sau tiếng còi mãn cuộc. Biên tập viên trả lại kèm một dòng: quá nhiều cảm xúc, quá ít dữ liệu. Tôi mất hai tuần không viết được gì, rồi học cách đặt con số cạnh hình ảnh, như đặt một viên đá cạnh một dòng sông. Bây giờ, mỗi khi tôi muốn viết một câu thật đẹp về đêm Phú Thọ, tôi buộc mình viết trước một câu trần thuật: cú phá khô ấy thắng một rack; set hai kết thúc 4-1; giải thưởng cho cặp vô địch là 38.000 đô la Mỹ.

Đêm ấy cũng là đêm đầu tiên trong chuỗi ba giải Predator tại Thành phố Hồ Chí Minh, nối tiếp bởi Saigon Open và Men's World 10-ball Championship. Một nhà thi đấu chật kín ở một thành phố Đông Nam Á, ba giải đấu trong cùng một quãng thời gian, một thương hiệu cơ và bàn đứng sau tất cả. Đó mới là thứ ở lại sau khi bảng tỷ số bị lãng quên.

Điều tôi mang về Nha Trang

Trận đấu thực sự bắt đầu từ khoảnh khắc bi không chạm vào ai. Ba rack quyết định của đêm ấy được định đoạt bởi những cú an toàn, những lần chạm bi cái sai và một cú phá không đưa bi nào vào lỗ — những thứ không xuất hiện trong bất kỳ bản tin ngắn nào.

Tôi không viết về cú pot cuối cùng. Tôi viết về những gì nó che giấu. Và tôi vẫn chưa trả lời được một điều: nếu thể thức là năm set, liệu câu chuyện đêm Phú Thọ có còn là câu chuyện về sự lội ngược dòng — hay chỉ là một trận đấu bình thường mà tay cơ giỏi nhất thắng?